Ayasofya Şadırvanı

Sultan I. Mahmud tarafından Ayasofya’ya eklenen yapılardandır. Sekiz mukarnas başlıklı mermer sütun üzerine oturan kemer düzenlemesi bulunan şadırvanda, orta bölüm kubbe ile, kenarlar ise geniş bir saçak ile örtülmektedir. 1740-41 tarihlerinde inşa edilmiştir. Devamı

Yapılış Tarihi: H. 1153 / M. 1740

Kitabesi;

Şehin-şâh-ı zamân Sultân Mahmûd-ı celîlü’ş-şân

Revân mîzab-ı kilkinden uyûn u re’fet ü ihsân

Teşebbüs eyledi dâmen-i şerʽi fahr-i kevneyne

Anı zâtına kıldı sâye-bân-ı maʽdelet-ünvân

Sikender feyz-i re’yinden eğer etseydi istimdâd

Olurdu âb-ı hayvân dergehinde nâgehan cûşân

Meded-res teşnegân-ı tîh-i zulme âb-ı şemşîri

Değil ahdinde beydâ-yı cefâda kimse ser-gerdân

Rükûd-ı âbına dâir şikâyet eylese gevher

Olur sû-yı revân-bahş eyler ise hâzine fermân

Kül-i hâl-i ahâli cû-yı adliyile handândır

Meğer dest-i atâsından zübâb eyleye efgân

Vücûdu ayn-ı rahmet olduğuna iki şâhiddir

Cebîn-i enverinde nûr-ı dîn ü pertev-i îmân

Kerimân-ı zamânın cûd-ı ihsânı muvakkatdir

Bu sultân-ı kerâmet rûz u şeb olmakda sîm-efşân

Rızâ-yı cûy-ı Hakda etdi nakd-i himmetin mebzûl

Bu câ-yı dil-küşâda eyledi îcâd şâdırvân

Ne şâdırvân-ı hemtâ ne zîbâ târîh-i rûh-efzâ

Bunun resmin görünce oldu hep ressâmlar hayrân

Bu su âb-ı hayâtın süt karındaşı mıdır sorsam

Ki şîrîn kâmi-i câvîde mâlik nûş eden atşân

Letâfette müşâbihdir bu âb ü nâb Tesnîme

Bunun sâkisini gönderse Cennetden revâ Rıdvân

Sarîrin gûş edip bak ayn-ı taʽzîm ile bu ayne

Hemîşe olmada tesbîh-gû-yı Hazret-i Yezdân

Gönüllerde leb-i cû seyrine kalmadı hiç hâhiş

Bu mevki oldu nüzhet-gâh-ı ehl-i dâniş ü irfân

Serîr-i saltanatta müstedâm olsun o şehinşâh

Cihânda tâ ki nûş-ı âbdan atşân ola reyyân

Emîn altın suyuyla eyledim târîhini tahrîr

Mahall-i cûdıdır Sultân Mahmûd’un bu şâdırvân

Günümüz Türkçesi ile ;

1- Zamanın şahlar şahı, şanı yüce Sultan Mahmut’un kaleminin oluğundan pınarlar, merhametler, iyilikler akmaktadır.

Yolunun eteği, Hz. Peygamber’e teşebbüs eyleyince onu zatına adalet ünvanlı gölgelik kıldı.

Eğer İskender, görüşünün feyzinden yardım isteseydi âb-ı hayat, aniden eşiğinden coşup akardı.

Kılıcının suyu (parlaklığı) zulüm çölünün susamışlarına imdat etmiştir. Onun devrinde cefa sahrasında hiç kimse şaşırmış değildir.

Cevher, suyunun durgunluğuna dair şikâyet eylese, hazineciye ferman etse akıp giden su olur.

Halkın bütün hali, onun adalet ırmağıyla sevinçlidir. Belki cömertlik elinen sinek inler.

Parlak adlındaki din nuru ve iman ışığı, vücudunun rahmet mazharı olduğuna iki şahittir.

Zamanın Keriman’ının cömertliği geçicidir. Bu keramet sultanı, gündüz gece gümüş saçmaktadır.

Hak ırmağının rızasında himmet sermayesini harcadı. Bu gönül açıcı yerde şadırvan yapdırdı.

Ne benzersiz bir şadırvan, ne hoş can veren tarih; bunun şeklini görünce hep ressamlar hayran kaldı.

Sorsam bu su, ölümsüzlük suyunun sütkardeşi midir? Onu içen yanmışlar, tatlı sonsuzluk mutluluğuna sahip olurlar.

Tatlılıkta bu saf ve tatlı su cennet ırmağına benzer. Cennetin bekçisi, cennetten bunun sakisini gönderse yaraşır.

Şırıltısını işitip bu çeşmeye saygı bakışıyla bak; çünkü Allah’ı tesbih der gibidir.

Gönüllerde ırmak kenarını seyre hiç istek kalmadı. Bu mevki, bilgi ve marifet ehlinin gezinti yeri oldu.

Dünyada, susamışlar su içip kandıkça o şahlar şahı, saltanat tahtında daim olsun. Ey Emin, altın suyuyla yazdım tarihini: “Bu şadırvan, Sultan Mahmut’un kerem mahallidir.”

2. Kitabe

Mihr-i sipihr-i mecd ü şân Sultân Mahmûd-ı zamân

Her kavli her fiʽli hemân nâmı gibi mahmûddur

Cârî zebânından kerem havz-ı atâsı merz-i ham

Mânend-i emvâc-ı yem ihsânı nâ-maʽdûddur

Ayn-ı velâyet menbaʽı şems-i hilâfet matlaʽı

Ahlâkı hakkın mecmaʽı şehinşâh-ı mesʽûddur

Bu âb ü tâb-ı himmeti vü hûb-ı rûy-ı şevketi

Cûş-ı muîn-i fitneti bahşâyiş-i Maʽbûddur

Şemşîr-i adl-i kâimi eyler himâyet nâʽimi

Feyz-i duâ-yı dâimi bostân-ı mülke rûddur

Eyyâm-ı adlinde mihen kılmaktadır terk-i vatan

Hep sûddur fikre gelen şimdi ziyan nâ-bûddur

Ol ârif-i sâhib-sülûk dilden eder nefy-i şükûk

Tavsît-i vefd ile mülûk dergâhına hasûddur

Beytü’l-Hareme hem imâm hem hâdim-i Beytü’l-Harâm

Peygamberin emrine râm bir dâver-i pür-cûddur

İcrâ-yı şerʽe hâhiş-kâr işâr-ı hayra zer-nisâr

Evsâf-ı pâk-i çâr-yâr zâtında hep mevcûddur

Etdi bu mevkîde binâ şâdırvân-ı cân-fezâ

Amma ne hoş hayr-ı becâ ecri bunun mahsûddur

Resm-i bedîʽ-i dil-nişîn tasvîri gitti tâ be Çîn

Çün kasr-ı Firdevs-i berîn kalbe ferah-efzûddur

Sakfı müzehheb bir tabâk âbı nebâta mâ-sadâk

Bu hayr-ı pâke pekçe bak nezd-i Hudâ mevdûddur

Bu sulara server midir Zemzem mi yâ Kevser midir

Muhyîye yâ mazhar mıdır ihyâya mahz-ı sûddur

Cân-ı şeref-mend-i Hasen rûh-ı Hüseyn-i gül-beden

Bu ayn-ı safvet-mâyeden ez-can ü dil hoşnûddur

Ol hüsrev-i âli-nejâd olsun serîr-ârâ-yı dâd

Tâ dehr içinde âb ü zâd ebrâr için mevcûddur

Târîh-i dil-cûsun Emin su gibi takdîr eyledi

Sultân Mahmûd’a bu şâdırvân bu sûda cûddur

Günümüz Türkçesi ile

Şeref ve şan göğünün güneşi olan zamanın Sultan Mahmud’unun her sözü, her davranışı adı gibi övülmüştür.

Dilinden kerem akar, cömertliğinin havuzu geniştir. Okyanus dalgaları gibidir, ihsanı sonsuzdur.

Velayet makamının menbaı, hilafet güneşinin doğuş yeridir.Ahlâkı doğruluğun toplandığı yedir, bahtiyar şahlar şahıdr.

Himmetinin tazeliği, azamet yüzünün güzelliği, zeyrekliğinin yardımının coşkunluğu Allah’ın bahşetmesidir.

Dipdiri adaletinin kılıcı, cömertleri himaye eyler. Duasının feyzi, memleket bostanının ırmağıdır.

Mihnetler, onun âdil devrinde vatanı terk ederler. Şimdi akla gelen hep kazançtır, ziyan kaybolmuştur.

O istikamet ehli ârif, gönülden şüpheleri yok eder. Hükümdarlar araya elçiler koymakla haset ederler.

Hem Kâbe’ye iman, hem de onun hizmetkârıdır. Hz. Peygamber’in emrine boyun eğmiş bir cömert padişahtır.

Dinin hükümlerini uygulamaya istekli, hayır yapmakta altın saçıcıdır.Dört halifenin temiz vasıflar zatında hep mevcuttur.

Burada can bahşeden bir şadırvan inşa etdirdi, ne de münasip bir hayır eseridir, bunun karşılığı kıskanılacak derecededir.

Gönle hoş gelen güzel bir yapı, tasviri ta Çin’e kadar gitti.Yüce Firdevs cennetinin köşkü gibi kalbe ferahlık verir.

Tavanı süslemeli bir tabak, suyu bitkilere çok uygundur.Bu temiz hayır eserine çokça bak, Allah’ın nezdinde sevilmiştir.

Bu, sulara server midir, Zemzem mi yoksa Kevser midir, Allah’ın Muhyi (hayat bahşeden) ismine mazhar mıdır, hayat vermede kazançtır.

Hz. Hasan’ın şerefli canı, gül bedenli Hz. Hüseyin’in ruhu, bu mayası temiz çeşmeden canı gönülden hoşnuttur.

Dünyada su ve azık, Allah’ın iyi kulları için var oldukça o yüce yaratılışlı padişah, adalet tahtının süsü olsun.

Ey Emin, gönül çekici tarihini yazdı:“Burada yaptırılan bu şadırvan, Sultan Mahmut için bir cömertliktir.”

Kaynak