Zağ Mağaraları/ Kerrayê Zaxziyaret rehberi.

Yeri bulmak hakikaten zulüm. Haritalarda yanlış işaretlenmiş. Doğru yerini belirttim. Fakat düzeltme gelmezse diye tarif edeyim. Kuşburnu Köyünü geçtikten sonra ilk sağa yol ayrılıyor. Ayrılan yolda bir ağıl göreceksiniz. Sağa girin ve "Dikkat Tehlikelidir" tabelalarını takip edin. Bir çeşme önünde araçla gidilecek yol sona erecek. Sonrasında bir patikadan 100 - 150 metre yürüdüğünüzde mağara evlerini göreceksiniz. Mağara evlerinin içi leş gibi. Pislikten ve kokudan girilmiyor. Üst katlara çıkılacak merdivenleri bulamadım. Sadece alt katlar gezilebiliyor. MS 100 ve 200'lü yıllarda Roma İmparatorluğunun zulmünden kaçan Hristiyanlar burada ibadet ediyorlarmış.

Zağ Mağarası henüz keşfedilmemiş bir hazine. Mahiyeti ve büyüklüğü henüz bilinmiyor. Mağara çok aşırı eğimli uçurum sayılabilecek tehlikeli bir yamaçta bulunuyor. Uçurumun aşağısı baraj gölü. İlk etapta düşmelere karşı bir korkuluk, bir tutamak yapılabilir. Kültür İl Müdürlüğü hemen devreye girip Kültür ve Turizm Bakanlığından da destek alarak bir çalışma başlatmalıdır. İlk önce Zağ Mağarasına ulaşımı kolaylaştırmalıdır. Mağarada kazı çalışmaları yapılarak mahiyeti tespit edilmelidir. Araç zaten ulaşamamakta ancak güvenli bir yaya yolu hemen yapılmalıdır. Kayalıklardan tırmanarak mağaranın içine girebildik. 15-20 odacıktan oluşmaktadır. Tıkanmış ve toprakla dolmuş bazı çukurlar ve geçiş bağlantıları mevcuttur. Buralar açılırsa büyüklüğü anlaşılabilir.

Muhteşem manzarası olan tarihi mağara. Araba belli bir noktaya kadar gidiyor sonrasında 1 km yürünüyor. Çıkılması zor ve tehlikeli ama değer.

Zağ Mağaraları, Bingöl-Solhan-Muş karayolunun 18. kilometresinde sağ yöne ayrılan Gökçeli-Kuşburnu Köy Yolunun 5. km.sinde yer almaktadır. Zağ Mağaraları, sırtı dağa yaslanmış olan doğal kayalık kütlenin ön cephesinde, kayalık alanın hemen tamamına yayılmış olan mağara/odalardan oluşmaktadır. Bu mağara/odalar insan eliyle yapılmış, iç mekanlarda birbirine kademeli geçişlerle bağlantılı ve çok katlıdır. M.S. 5. yüzyıl başlarına, Erken Hristiyanlık (Geç Roma-Erken Bizans) Dönemi`ne tarihlenmektedir. Söz konusu Mağaralar, olasılıkla bu tarihlerde Roma İmparatorluğu`nun baskısı altında olan, Hristiyan inancına sahip toplulukların gizli yerleşim, yaşam ve ibadet alanı olarak kullanılmıştır. Alt katta yer alan ilk mağara/odadan sonra kademeli geçiş ve merdivenler takip edilerek en üst kata ulaşılabilmektedir. Bu biçimiyle mağara/odaların zemin kat dahil 5 (beş) katlı olduğu görülmektedir. Bazı odalarda bulunan anakaya tabanına oyulmuş ve içleri sıvalı küp biçimindeki çukurlar, tahıl ve yağ, içki benzeri sıvı deposu olarak kullanılmıştır. Daha küçük bazı çukurların ise sunu çukuru olduğu düşünülmektedir. Kimi odalarda kline/sekiler görülmektedir. Bu verilere göre; Mağara/odaların bir kısmının günlük yaşam alanı, bir kısmının mutfak/kiler/depo, bir kısmının ibadet alanı olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Zağ mağaralarının bulunduğu alanda, ilkbahar aylarında görülen çok çeşitli bitki örtüsü, bölgeye ayrı bir güzellik katmaktadır.