Zîyareta Gundê Kîwexêziyaret rehberi.

Terk edilmiş bir Ezidi köyü. Tarihi ve ruhu olan yerleri seviyorsanız mutlaka uğramadan geçmeyin. Bu köy kültürel zenginliklerimiz ve insanlığın çeşitliliğine dair çok geniş bir perspektif sunuyor. Özellikle mezarlıkları başlı başına bir kültür. Daha çok bilmek, öğrenmek istedim. Doğru bilgi kaynaklarına erişmek zor. Köklerden kopamama nerde olursa olsun gene öze dönüş, köye gömülme pek çok acıyı ve bir yandan umudu içinde barındırıyor. Mezarların farklılıklarını bilmek isterdim. Bazı mezarların içinde eşyalar ve düğümlenmiş renkli bezler vardı. Kapı girişindeki uyarı çok anlamlıydı. Bilgi sahibi olmayınca duanın manasına erişmek de yeterli olmadı ne yazık ki. Biz gittiğimizde tek canlı atlardı. Umarım aç kalmıyorlardır.

Türkiye'deki Ezidi varlığının önemli yerleşim yerlerinden biri olan Mağara Köy (Kiwex) kesinlikle ziyaret edilmesi gereken nadir güzellikte bir mekan. Tamamı Ezidilerden oluşan köy nüfusu, 1980'li yıllarda Almanya'ya göç etmiş. Kiwexlilerin göçü sonrası köyde kalan evlerin çoğu insansızlığa ve zamana yenik düşerek yıkılmaya yüz tutmuş. Son yıllarda özellikle Çarşema Sor bayramı başta olmak üzere kutsal zamanlarda köy, mülki erkanın ve yerel yöneticilerin de katılımıyla düzenlenen etkinliklerle canlanıyor. Süryani köylerinde başlayan köye dönüş sürecinin Mağaraköy için de bir an evvel başlamasını dilerim. Buradan yorumumu okuyan Ezidilere çok selamlarımı iletir, köyünüze dönerek evlerinizi restore etmenizi temenni ettiğimi ifade etmek isterim.

Şırnak geçmişinde önemli bir yeri olan ve Mezopotamya’nın mozaiğinin önemli bir halkası olan Ezidiler, Osmanlı döneminde ve sonrasında 1980 li yıllarda özellikle Almanya, Belçika, Fransa ve Hollanda gibi Avrupa ülkelerine göç etmişlerdir. Günümüzde sayıları yok denecek kadar az veya saklıdır. Terk edilme sonrası boş kalan köylerden biri de Kivex( Mağaraköy) olup diasporadaki Ezidiler, özellikle 2020 sonrası, belirli kutsal dönemlerinde bu ve benzeri diğer köylere ziyarete gelip kısıtlı da olsa bu köylerin onarımı için de girişimde bulunmaktadırlar. Ezidiliğin temelinde tek tanrı inancı bulunmaktadır. Tanrı evreni yaratmış ve sonrasında yönetimi kutsal yedi meleğe bırakmıştır. Baş melek; Melek Tavus olup Ezidiler açısından çok önemlidir. Diğer melekler; Derde Elias, SheikhShems, Fakhraddin, Nasiraddin, Sejaddin ve ShekhFexreddin olarak sıralanabilir. Ateş, su, toprak ve rüzgar Ezidiliklte önemlidir ancak Güneş, en kutsal ilahi güç olarak görülmektedir, yaşamın kaynağıdır. Günde üç defa güneşe dönülerek Kürtçe dua edilir. Bu arada hemen belirtelim Ezidiler, etnik Kürttürler. Ay ve yıldızlar da Ezidiliğin kutsalları arasındadır. İlginç olan kadınlar ve diğer dişil varlıklar da hayatın kaynağı oldukları için kutsal sayılırlar. Baharda doğa hamile kabul edildiğinden; toprak kazmak, avlanmak, dal kesmek yasaktır. Reenkarnasyona inanılan Ezidilikte Tavus kuşu figürü özel olup şeytan sözcüğü kullanılmamaktadır. Kara yılan da onlar için kutsal olup Halep’in Şeyh Mend Paşasını temsil etmektedir. Ayrıca Nuh’un gemisinde açılan deliği, bu yılan kuyruğunu sokarak tıkamış ve gemiyi batmaktan kurtarmıştır. Türbe girişlerinde, kapı üzerinde Şex Babanın duası bulunur. Kapı boyu kısa tutulur ve saygı için eğilerek içeri girilir. Kapının eşiğindeki taşa basılmaz ve ayakkabı ile içeri girilmez. Duaların kabulü için ayrıca dilek ağacına çaput bağlanır. Ancak bu çaputlar, siyah ve mavi renkte olmamalıdır. Saflığın simgesi beyaz renk ise onlar için önemlidir. Kırmızı hayatın, sarı güneşin, yeşil ise doğanın simgesi kabul edilir.Yine bu inanışa göre her şey zıttıyla vardır. Genişlik-darlık, aydınlık-karanlık, yaz-kış,hayat-ölüm gibi. Doğum ve ölüm kutsaldır ve Tanrı verdiği gibi alır. O yüzden ölüm sonrası yas tutulmaz. Önemli günlerinden biri, onların yeni yıl olarak kabul ettikleri “Çarşamba Sor-Kırmızı Çarşamba” olup özellikle o gün, eski köylerine gelip tören düzenlemektedirler. Ezidiliğin nesilden nesile aktarılmasında yazılı kaynaklar değil de genellikle kutsal ilahilerden faydalanılmıştır. Ateş onlar için kutsaldır. Ezidilerin kutsal merkezi, Kuzey Iraktaki Laleş Tapınağıdır. Her yıl Ekim ayında ( Cema Bayramı) burada bir araya gelerek toplu ibadet yapmaktadırlar. Ayrıca onlar için çok önemli bir kişi olan Şeyh Adi bin Musafir’in mezarı da burada bulunmaktadır. Kivex köyü (Mağara Köyü) Şırnak’ın İdil ilçesinde yer almaktadır. Geçmişinde Ezidilerin yaşadığı ve 1980- 1990 yıllarında boşaltılan köy, çoğu yıkılmış taş evlerden oluşmaktadır. Ezidi mezarlığı ise evlerin aksine çoğu sağlam şekilde durmaktadır. Bu mezar taşlarında, özellikle tavus kuşu, güneş motiflerine rastlanmaktadır. Tavus kuşu motifleri, köyde yapılan restorasyonlar esnasında yaptırılan direklerde de göze çarpmaktadır. Mezarlıklar, gerçek işlevleri yanı sıra onlar için hem kutsal alanlarıdır hem de dini ritüellerini gerçekleştirdikleri yerdir.

Soy yıllarda yapılan restorasyon ile eski kimliğine yavaş yavaş dönmeye başladı. Ayrıca köyde yaşamın tekrardan başlaması Anadolunun zenginliğini sağlıyor.