İskender Paşa Çeşmesi III

İskender Paşa Çeşmesi III, 1523–24 (H. 930) yılında İskender Paşa tarafından yaptırılmıştır. Erken Osmanlı dönemine ait olan bu yapı, düz lentolu, çift lüleli, kitabeli, su hazneli ve ayaksız bir tasarıma sahip olup “birleşik çeşmeler” grubunda değerlendirilir.

Çeşme sade cephe düzeniyle dikkat çeker ve tamamen iri boyutlu düzgün kesme taşlarla örülmüştür. Kemerinin ve taşıyıcı yan ayaklarının bulunmaması, yapının yalın mimari karakterini belirgin kılar. Arşiv belgeleri ve eski fotoğraflar, çeşmenin günümüzde ayakta olmayan bir konutun bahçe duvarına bitişik şekilde inşa edildiğini göstermektedir.

Mermer levha üzerine kabartma tekniğiyle yazılmış kitabe dört satırdan oluşur; ilk üç satır yatay cetvellerle ayrılmış, dördüncü satır ise yan yana yerleştirilen iki oval kartuş içinde düzenlenmiştir. Celi sülüs hatla yazılan bu metin, yapının İskender Paşa tarafından inşa ettirildiğini ve tarihinin “sekâhum şarâben tahûra” ibaresiyle Hicrî 930 olarak düşürüldüğünü ifade eder.

Zamanla yol kotunun yükselmesi, çeşmenin kısmen gömülmesine yol açmış; su teknesi yol kotunun altında kalmıştır. Saçak kısmı günümüze ulaşmamış olup, oturma seki veya yan elemanlara dair bir belirleme yapılamamaktadır. Bununla birlikte, ayakta kalan bölümler yapının özgün karakterini önemli ölçüde yansıtmaktadır. Çeşmenin İskender Paşa Vakfiyesi’nde de yer alması, tarihî önemini destekleyen bir unsurdur.

Kitabe (orijinal):

1- Kad bena hâzihi’l-aynu’l-mübârek fi eyyâmi’d-devleti’s-sultân

2- el-a’zam es-Sultân ibnu’s-Sultân Süleyman ibni Selim

3- Hân bin Bâyezîd Hân halledallâhu mülkehu bi-sa’yi’l-abdi’l-emîri livâ İskender bin Mustafa

4- Be-târîh-i in çeşme-i bî-kusûr Fütâde sekâhum şarâben tahûra. (930)

Kitabe anlamı:

Bu çeşme, Bâyezit Han (Allah onun mülkünü daim etsin) oğlu Selim Han oğlu Sultan Süleyman’ın devlet günlerinde, kölesi Emir-i Liva Mustafa oğlu İskender’in gayretiyle yapıldı. Bu kusursuz çeşmenin yapılış tarihine “sekâhum şarâben tahûra” sözüyle tarih düşürüldü. 930/1523–24.

Kaynak