Hasan Paşa Askerî ve Gureba Hastanesi

Hasan Paşa Askerî ve Gureba Hastanesi veya Hasanpaşa Kışla Hastanesi, II. Abdülhamid döneminde, 1884 yılında Askerî ve Gureba hastanesi olarak inşa edilmiştir. Kışla yerleşkesinin merkezinde, cami ile hamamın arasında yer alan yapı, uzun yıllar boyunca askerî sağlık hizmetine tahsis edilmiştir. 100 yatak kapasiteli olan hastane, 1968 yılında meydan civarına taşınmış, 1970’te NATO birliklerinin Trabzon’dan çekilmesiyle Boztepe’ye nakledilmiş ve 1989 yılında tamamen kapatılmıştır.

Mimari bakımdan “U” biçiminde tasarlanan yapı, güney yönüne açılan kollarıyla geniş bir iç avlu oluşturmaktadır. Kuzeye bakan ana cephesi yükseltilmiş ve düzleştirilmiş bir zemin üzerine oturtulmuştur. Kesme ve moloz taş malzemeden yığma teknikle inşa edilen bina, dönemin askerî mimarisine özgü sağlam bir karakter sergiler. Dış cephedeki taş işçiliği muntazam bir düzen gösterirken, yapı ıslak zeminler dışında esas itibariyle özgün yapısını korumuştur. Doğu-batı doğrultulu ana bloğu kısa yan kollarla birleşmekte, böylece dengeli bir simetri ortaya çıkmaktadır. Ana bloğa, hem kuzeyden hem güneyden belirginleştirilmiş giriş kapılarından erişilmektedir.

Ana bloğun giriş kısmının her iki yanında güneyde uzun koridorlar, bu koridorların kuzeyinde ise odalar sıralanmıştır. Kollarda ortada yer alan koridorun iki yanında da odalar dizilmiştir. Kollara ayrıca daha küçük kapı açıklıklarıyla giriş sağlanmaktadır. Yaklaşık dört metre yüksekliğe sahip olan yapı, kırma çatıyla örtülmüş ve kiremitle kaplanmıştır. Bu plan şeması, dönemin askerî hastanelerinde görülen işlevsel ve düzenli mekân kurgusunu yansıtmaktadır.

Yapıya ait mermer kitabe, dönemin sanat anlayışını ve hat geleneğini yansıtan değerli bir örnektir. Mermer bir levha üzerine üç cetvelle dört satır hâlinde ve dört beyit olarak yazılan kitabe, kabartma tekniğiyle hakkedilmiş ve sülüs yazı karakteriyle Mahmud Emin Esad tarafından yazılmıştır. Kitabenin beyitleri yan yana istif edilmiştir.

Kitabe:

Hüsn-i niyetle kim eyler bir emre âgâz

Şübhesiz mazhar-ı tevfiki olur Mevlâ’nın.

Himmetin kalc-ı cibâl ittiğin eyler tasdîk

Eski hâlini bilen bu cebel ve sahranın.

İşte bu çeşme dahi himmett-i nakdiyyesidir

Görünen bu kadar âsârı yapan dânânın.

Yazub Hafız suyu bî-gâye görince tarih

Bu güzel tuhfe kumandan Hasan Paşa’nın.

Nemakhû

Mahmud Emin Esad

1302

Anlamı:

Her kim iyi niyetle bir hayırlı işe başlarsa

Şüphesiz ki Mevlâ onun yardımcısı olur.

Bu dağ ve vadinin eski hâlini bilenler,

Dağları yerinden oynatacak kadar bir himmet geldiğini kabul eder.

İşte bu çeşme de böyle bir hayırseverin yardımlarıyla

Yaptırdığı diğer eserlerin yanında bir örnektir.

(Çeşmenin) suyunun bol ve kesintisiz olduğunu gören Hafız tarih düşürerek

Yardımsever kumandan Hasan Paşa’nın bu güzel eserini övdü.

Hattat Mahmud Emin Esad yazdı.

1302 H / 1884–85

Bu kitabe, Hasanpaşa Kışla Hastanesi’nin inşa sürecinde dönemin sanatsal inceliğini ve hattat Mahmud Emin Esad’ın zarif üslubunu yansıtmaktadır. Yapı, geçirdiği çeşitli onarımlara rağmen mimarî bütünlüğünü büyük ölçüde korumuş olup, esas taş yapısı günümüzde de ayakta kalmıştır.

Kaynak