Efes Lukas Mezarı

Çeşme yıkısının 200 metre kadar güneydoğusunda görülen kubbeli yuvarlak bina yıkısı yanlış bir şekilde Aziz Luke mezarı olarak adlandırılmıştır. Burası, yapılan kazıların göstermiş olduklarına göre, 16 metre çapında bir antik yapı ve çok büyük ihtimalle kahramanlar için yapılmış bir anıt mezardır ve MS 1. yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir.

İlk olarak MS 2. yüzyılda daha önceki yapıların üzerine inşa edilmiş olan bu iki katlı yapının günümüzde yalnız sol kısmı ayakta kalmıştır. Yüzü mermerlerle kaplıdır ve pencere şeklinde on altı adet niş ile delinmiştir. Etrafı sütunlarla çevrili yuvarlak bu yuvarlak yapının üst katında ve tam ortada bulunan büyük kare sütun, birkaç oda ile çevrilmiş, alt katın tamamı ise sütunlarla kapatılmıştır.

MS 5. ve 6. yüzyılda yapı, doğu kısmına eklenen apsis ile bir kiliseye dönüştürülmüş ve haç figürleriyle dekore edilen yapının doğusuna bir mihrap, batısında da bir narteks eklenmiştir. Kilisenin altı, yani sol kısmı da bir yer altı mezarlığı haline sokulmuştur.

Yapılan kazı çalışmaları sırasında ele geçen duvar resimlerine ait parçalar bu yapının dekorasyonu ile doğrudan ilgilidir. Yapının batısında bulunan sütunun üzerinde bir haç işareti, doğusunda bulunan yarım sütunun üzerinde ise bir boğa figürü bulunmaktadır. Wood, bu figürü Aziz Luke’un sembolü olarak yorumlayarak yapının Aziz Luke’ün mezarı olduğu yargısına varmıştır. Ancak öküz kabartması antik devir ürünü olup taşın ilk kullanılış amacı göz önünde tutularak meydana getirilmiştir. Haçlar ise sonradan yapılmışlardır.

Kaynak