Fatma Hanım Çeşmesi, Trabzon

Fatma Hanım Çeşmesi, 1302 Hicrî / 1884 Miladî yılında fırka komutanı Hasan Paşa tarafından eşi Fatma Hanım adına yaptırılmıştır. Döneminin askeri hastanesi olarak inşa edilen, günümüzde ise ordu evi olarak kullanılan yapının ihata duvarının doğu cephesine yerleştirilen bu çeşme, geç Osmanlı dönemi taş işçiliğinin sade fakat özenli bir örneğini yansıtır.

Yapı, su haznesiz, kemerli, kitabeli ve tek lüleli bir düzene sahiptir. Düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir; taş blokların titiz bir biçimde işlenmesi, dönemin mühendislik anlayışını ve malzeme kalitesini açıkça ortaya koyar. Çeşme, kaide üzerinde yükselen iki ayağın taşıdığı bir kaş kemer düzeniyle tasarlanmıştır. Bu biçimsel düzenleme, 19. yüzyılın son çeyreğinde Trabzon çevresinde inşa edilen benzer çeşmelerle ortak üslup özellikleri taşır.

Kemerin iç kısmında, 0,23 x 0,37 metre boyutlarında, enine dikdörtgen bir kitabe taşı yer alır. Kitabenin ortasında oval çerçeveli tek bir kartuş içinde, bozuk sülüs hatla oyma tekniğiyle yazılmış yazı bulunur.

Zamanla yol kotunun yükselmesi ve kaldırım eklenmesi sonucu, çeşmenin su teknesi günümüzde kısmen zemine gömülü durumda kalmıştır. Bunun dışında yapının genel formu korunmuş olup, taş işçiliği ve kitabe detayları büyük ölçüde sağlamlığını sürdürmektedir. Fatma Hanım Çeşmesi, işlevini yitirmiş olsa da, hem döneminin mimari anlayışını hem de Osmanlı toplumunda yaygın olan hayır geleneğini belgeleyen özgün bir kent unsuru olarak tarihî değerini muhafaza etmektedir.

Kitabe:

Latin harfleriyle okunuşu: Fâtıma Hanım’ın rûhi içün. 1302 / 1884

Kaynak